Patiëntveiligheid is kortweg gezegd de afwezigheid van mogelijke oorzaken voor onbedoelde schade aan patiënten en de aanwezigheid van beschermende maatregelen. Veel patiënten willen betrokken worden bij hun eigen zorg en veiligheid. Het betrekken van patiënten (patiëntenparticipatie) is ook in veel landelijke kwaliteitseisen opgenomen (bijv. die van het veiligheidsmanagement systeem).
De rol van patienten bij patientveiligheid is een must, geen wenselijkheid (CBO/ZonMW, 2009).
En patientenparticipatie werkt! (zie onderzoeken en publicaties bij links)

Patiënten hebben ook een rol en verantwoordelijkheid bij hun eigen zorg en veiligheid. Patiënten moeten niet alleen informatie geven bijv. over hun medicijngebruik en instructies opvolgen. Maar ook alert zijn op veranderingen en vragen stellen als iets niet duidelijk is of anders dan verwacht. Maar dan moeten ze wel weten waar ze op mogen en kunnen letten. Het is ook van belang dat zorgverleners open staan voor mogelijke signalen en vragen van patiënten en dit ook serieus nemen. Een patiëntveiligheidskaart is een hulpmiddel voor zowel patiënten als zorgverleners om patiënten meer te betrekken bij hun eigen veiligheid.

De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) heeft in 2006 de patiëntveiligheidskaart voor ziekenhuispatiënten ontwikkeld. In samenwerking met het Landelijk Expertisecentrum voor Verpleging en Verzorging (LEVV), het UMC Utrecht, de Isala klinieken Zwolle en de Orde van Medisch Specialisten (OMS).
Deze ziekenhuiskaart is inmiddels breed verspreid en de basis geweest voor vele andere kaarten. De patientveiligheidskaart bevat zes cartoons met tips voor patienten.

In 2009 is de ziekenhuiskaart 'help mee aan uw veilige behandeling' geëvalueerd. Zowel zorgverleners als patiënten waren zeer positief. Volgens gebruikers biedt de kaart nuttige informatie en bruikbare tips over hoe patienten mee kunnen werken aan hun eigen veiligheid.

Maart 2010 is met subsidie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de website www.mijnZorgVeilig.nl ontwikkeld. Het downloadcentrum voor patientveiligheidskaarten. Zorgverleners en zorginstellingen uit zowel de eerste als tweede lijn kunnen hier voor hun eigen situatie kaarten op maat maken.

Naast de ziekenhuiskaart bestond er ook behoefte aan patientveiligheidskaarten voor de eerste lijn. Aangezien de ziekenhuiskaart op vele manieren werd aangepast is in 2010 de website MijnZorgveilig.nl ontwikkeld om maatwerk mogelijk te maken.

Alle bestuurders van zorgaanbieders in de eerste lijn hebben in de bestuurlijke afspraak 'Vanzelfsprekende Veiligheid' afgesproken dat de patientveiligheidskaart vóór 31 december 2011 in alle eerstelijnspraktijken moet zijn ingevoerd. Inmiddels zijn voor vrijwel alle beroepsgroepen in de eerste lijn patientveiligheidskaarten ontwikkeld.

Sinds 2011 is de 'Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de Keten' van kracht. Dit vormde voor de NPCF reden om samen met beroepsorganisaties van apothekers (KNMP en NVZA) een patientveiligheidskaart over het actuele medicatieoverzicht te maken. Alleen samen met de patient kunnen zorgverleners en apothekers het medicatieoverzicht actueel houden. Deze kaart is de basis geweest voor een landelijke publiekscampagne en publieksflyer eind 2011 om patienten bewuster te maken van hun rol bij medicatieveiligheid. Zie ook de flyers en posters bij links. Begin 2013 verschijnt er ook een speciale NPCF zorgzine medicatieveiligheid.

Voor de herkenbaarheid van de patientveiligheidskaarten heeft de NPCF bewust gekozen voor een kleurrijk ontwerp met aansprekende cartoons van tekenaar Gerrit de Jager. De kaarten kunnen qua zorgsituaties en teksten verschillen, maar zijn via de eenduidige vormgeving wel herkenbaar in zowel de eerste lijn als tweede lijn. Patienten gaan ook door de hele keten en langs diverse zorgverleners in de eerste en tweede lijn.

Mijnzorgveilig.nl is volop in ontwikkeling. Zo zijn er plannen om samen met anderen de website steeds te verbeteren. Ook worden de patientveiligheidskaarten steeds meer ingezet voor andere doelen. Naast patientveiligheidskaarten worden de kaarten ook gebruikt als communicatiekaarten en zelfmanagementkaarten. Vanaf najaar 2012 zullen ook veel tips van de patientveiligheidskaarten te vinden zijn op www.npcf.nl/tips voor patienten.
De NPCF werkt ook aan het verspreiden van de patientveiligheidskaarten en deze ook in te zetten in andere talen. Door de combinatie van beeld en tekst zijn patientveiligheidskaarten bij uitstek geschikt voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden.

Heeft u ervaringen met het gebruik van patientveiligheidskaarten in de praktijk of andere ervaringen? Laat het ons weten!